ادعای جرم بودن دابسمش جعلی است
کانال تلگرام «قرارگاه سایبری عمار»، از حامیان جمهوری اسلامی، مهر ۹۹ ویدیویی را از سایت تبیان در کانالش منتشر کرد و در توضیح آن نوشت: «انتشار کلیپهای طنز یا دابسمش مجازات داره؟ چه پیامهایی در گروههای کاری و درسی، حریم خصوصی محسوب میشه؟ این ویدیو رو به عزیزانی که میشناسید نشون بدید تا کمک کنیم دابسمشهای طنز معلمها و دانشآموزان در کلاسهای مجازی کمتر ساخته و منتشر بشه.»
در این ویدیو که عنوان «آیا انتشار دابسمش جرم است؟» را دارد، دست به جعل و انتشار دیساینفورمیشن زده شده است.
در زیرنویس این ویدیو آمده است: «کلیپهای طنز یا دابسمش از سوتیها و لحن دیگران، همیشه یکی از پرطرفدارترین پستها در فضای مجازی بوده است. اخیرا با بازگشایی مدارس مجازی انتشار این کلیپها رونق بسیاری یافته. برخی دانشآموزان ویدیو یا صوت معلمان و همکلاسان خود را با کمی تغییر در فضای مجازی منتشر میکنند.»
این کانال که در این نوشتهها رنگ برخی عبارات از جمله «با کمی تغییر»، «کسب فالوور» یا «جرم» را عوض کرده است، اغلب این رفتارها را «نه با سوء نیت قبلی بلکه به جهت خنداندن و کسب فالوور» عنوان میکند و در ادامه، این سوال را مطرح میکند که: «چه پیامهایی در گروههای کاری و درسی حریم خصوصی محسوب میشود؟» و در پاسخ به این سوال مینویسد: «حریم خصوصی دانشآموزان و معلمان شامل اطلاعات شخصی و فعالیتهای آنها در آن گروه است. تمام اطلاعات شخصی در مورد خصوصیات شخصی خانواده و دوستان خود را باید خصوصی و محرمانه بدانید. انتشار هرگونه ویدیو، صوت، متن یا دابسمش از فعالیت دیگران در گروههای فضای مجازی جرم تلقی میشود.»
این یک ادعای جعلی است. نهتنها فعالیتهای افراد در یک گروه، حریم خصوصی به حساب نمیآید، بلکه انتشار «هرگونه» ویدیو، صوت، متن یا دابسمش نیز جرم تلقی نمیشود. کارشناسان راستیآزمایی «ما شهروندان دیجیتال» در ادامه برای پاسخگویی به این ادعا و تشریح واقعیت، قانون مجازات اسلامی و قوانین «فتا» را که مورد قبول مدعیان است در این رابطه بررسی کردهاند.
دابسمش چیست؟
دابسمش در اصل یک اپلیکیشن تلفن همراه است به نام «داب اسمش» که امکان تصویرسازی روی یک صدا را میدهد و برخی آن به عنوان دوبله برعکس نامیدهاند. این اپلیکیشن در سال ۲۰۱۴ آغاز به کار کرد و در فارسی به دابسمش معروف شده است. طی آن، افراد روی یک صدا (مکالمه، خبر، موسیقی یا گزارش بازی فوتبال به عنوان مثال) اجرایی معمولا طنز انجام میدهند یا به اصطلاح رایج، لبزنی میکنند. این اپلیکیشن که بهسرعت محبوب شد، در ژانویه سال ۲۰۱۵، بیش از ۵۰ میلیون بار در ۱۹۲ کشور جهان دانلود شده بود.
در بین فارسیزبانان ساکن شهر اینترنت نیز هر ۴۶ ثانیه یکبار دابسمش در جستجوگر گوگل جستجو میشود.
کمپین «ما شهروندان دیجیتال» همواره مشوق رفتاری ازسوی شهروندان دیجیتال سکن اینترنت بوده است که مصداق آزار آنلاین نباشد. هدف از انتشار این مقاله کمک به گردش آزاد اطلاعات و حفاظت از حق آزادی بیان است.
بر اساس ماده ۷۴۵ از ماده ۱۶ قانون جرایم رایانهای در قانون مجازات اسلامی، «هرکس به وسیله سیستمهای رایانهای یا مخابراتی، فیلم، صوت یا تصویر دیگری را تغییر دهد یا تحریف کند و آن را منتشر یا با علم به تغییر یا تحریف منتشر کند، به نحوی که عرفاً موجب هتک حیثیت او شود، به حبس از نودویک روز تا دو سال یا جزای نقدی از پنج تا چهل میلیون ریال یا به هر دو مجازات محکوم خواهد شد.» این ماده تبصرهای نیز در خصوص موارد مستهجن دارد که در آن، مرتکب به حداکثر هر دو مجازات مقرر محکوم میشود.
توجه به این نکته ضروری است که تغییر یا تحریف فیلم و صوت در این ماده مشروط است به «عرفا موجب هتک حیثیت» شود. در تعریف هتک حیثیت آمده است: «اقدامی که سبب تحقیر و پایینآوردن ارزش و اعتبار افراد در میان جامعه و ایراد ضربه به آبرو و حیثیت آنها میگردد.»
علاوه بر آن، به اعتقاد وبسایت «وکیل سرا»، اگر مرتکب به قصد شوخی یا به قصد مثلا مشهورساختن شخص، تصاویر تحریف شدهای را منتشر کند، مشمول ماده ۷۴۴ نخواهد بود. هرچند که در عمل، این کار موجب هتک حیثیت شود زیرا در این حالت، فاقد سوء نیت خاص است و با توجه به ماده ۱۹ قانون مجازات اسلامی، جرم هتک حیثیت درجه ۶ محسوب میشود.
توجه به این نکته نیز ضروری است که صوتها و یا تصاویر منتشر شده در کلاسهای آنلاین و گروههای آنلاین اسرار خصوصی و خانوادگی محسوب نمیشوند. هرچند، اسرار خصوصی (بالاخص در شهر اینترنت) تعریف مشخصی در قانون اساسی ایران ندارد.
وبسایت پلیس فتا در نزدیکترین اشاره به این مورد نوشته است: «قانون بهروشنی عنوان کرده که تمامی متنها در فضای مجازی اعم از ایمیل، صدای ضبطشده، تلگرام و وایبر و فیسبوک و غیره به عنوان دلیل از فرد شاکی پذیرفته میشود و دادگاه، با مکانیسم مشخصی -که توسط کارشناسان حوزه فناوری اجرا خواهد شد- صحت مدارک شما را بررسی کرده و در صورت تایید، ملاک و مبنای صدور حکم قرار خواهد گرفت.»
گفتنی است قانون جرایم رایانهای در سال ۱۳۸۸ برای تعیین تعاریف مشخصی از جرم در سامانههای رایانهای و مخابراتی در مجلس شورای اسلامی تصویب شد. این مجموعه قوانین، ۵۵ ماده در پنج بخش دارد که حبس و جریمه نقدی در آنها وضع شده است.
در حالی که ویدیوی کانال قرارگاه سایبری عمار به شهروندان دیجیتال توصیه میکند: «هر آنچه در کلاسهای مجازی آنها میگذرد، صرفا متعلق به همان جا است»، مینویسد: «در قانون گفته شده تمام متنها در فضای مجازی از جمله ایمیل، صدای ضبطشده و تصویر به عنوان مدرک از فرد شاکی پذیرفته میشود.» و به جعل ادعا میکند: «بنابراین بسیاری از ویدیوهایی که روزانه در “اینستاگرام”، “لایکی” و “تیکتاک” منتشر میشوند، به نوعی جرم محسوب میشوند.» این یک ادعای جعلی است و ویدیوهایی که روزانه در شهر اینترنت منتشر میشوند اگر اسرار خصوصی را فاش نکنند و یا هتک حیثیت نکنند، مرتکب جرمی نشدهاند.