بررسی هشتگ دروغ_دختر_آبی
زمینه:
خبرگزاری میزان وابسته به قوه قضاییه روز ۱۱ شهریور ۱۳۹۸، خبر از خودسوزی یک زن مقابل یکی از واحدهای قضایی داد.
این خبرگزاری به نقل از یک مقام آگاه در دادگستری تهران علت بازداشت این زن در اسفندماه ۱۳۹۷ را پوشش نامناسب، درگیری با مأموران نیروی انتظامی، توهین به آنها و اتهام انتسابی را «جریحهدار کردن عفت عمومی و توهین به مأمورین» اعلام میکند. همچنین در این خبر تأکید میشود که هیچ حکم قضایی برای این فرد صادر نشده است.
کانال تلگرام آموزشکده توانا برای اولین بار به نقل از فردی که نخواست هویتش فاش شود، دختر خودسوزیکننده را از هواداران باشگاه استقلال معرفی کرد که هنگام ورود به ورزشگاه بازداشت شده و به تحمل ۶ ماه حبس محکوم شده بود. در این پیام برای نخستین بار اعلام میشود که نام این دختر سحر و ساکن قم است و «سحر در جواب اینکه به او گفته شد شش ماه حبس که چیزی نبود باید تحمل میکردی گفته که مگه شما نمیدونید چی به سر زنان میارن داخل زندان؟!»
همچنین آموزشکده توانا در حساب اینستاگرام خود تصویری را به صورت تزئینی استفاده و قید میکند که: «این تصویر متعلق به همان دختر نیست. به محض دریافت تصویر سحر، منتشر خواهیم کرد.»
خبرگزاری رکنا با انتشار مصاحبهای با خواهر فرد خودسوزیکننده، تایید میکند که او از دختران بازداشتشده در ورزشگاه آزادی بود. در متن خبر رکنا نوشتهشده است: «این زن پس از خروج از دادسرا، درحالیکه فریاد میکشید و از موضوعی گلایه داشت با ریختن بنزین خودش را آتش زده است.»
خبرآنلاین هم در بین خبرگزاریهای داخل کشور، خبر درگذشت دختر آبی را منتشر کرد. همچنین از حکم ۶ ماه حبس برای سحر خدایاری خبر داد و علت خودسوزی او را اعتراض به این حکم نوشت.
این خبر موجی از تأثر را برانگیخت. از کاربران فضای مجازی تا بازیکنان فوتبال و بازیگران سینما و نمایندگان مجلس در این باره موضعگیری کردند. ازجمله نمایندگان میتوان به فرید موسوی، فاطمه سلحشوری و علی مطهری اشاره کرد.
در تاریخ ۱۴ شهریور ۱۳۹۸، ۵ سپتامبر ۲۰۱۹، سحرطلوعی، خبرنگار روزنامه شرق، در توییتی هشتگ دختر_آبی را در معرفی سحر خدایاری همراه با لینک شهروندآنلاین در توییتر منتشر کرد.
از این تاریخ، این هشتگ تا لحظه تهیه این گزارش به میزان ۳۴۸هزار بار و توسط ۸هزار کاربر استفاده شده است.
پروانه سلحشوری نماینده مجلس هم در واکنش به این رویداد در روز ۱۸ شهریور ۱۳۹۸، ۹ سپتامبر ۲۰۱۹، نوشت:
«او تنها #دختر_آبی نبود. سحر #دختر_ایران بود. در جایی که مردانش برای زنان تکلیف تعیین میکنند و ابتداییترین حقوق انسانی را از آنها سلب میکنند، و زنانی که علیه زنان در این ظلم آشکار مردان را همراهی میکنند، همه ما در حبس و سوختن سحرهای این سرزمین مسئولیم.»
از روز ۱۹ شهریور، ۱۰ سپتامبر، کاربرانی با هشتگ دروغ_دختر_آبی در تقابل با هشتگ دختر_آبی در فضای مجازی به ویژه در توییتر و اینستاگرام وارد صحنه شدند.
ادعا:
ادعاهای این کاربران را میتوان به چهار گروه زیر تقسیم کرد:
۱ . دختر آبی زنده است.
۲ . دختری که خودسوزی کرده محاکمه نشده و حکمی برایش صادر نشده است.
۳ . سحر خدایاری به علت ورود به ورزشگاه بازداشت نشده بود.
۴ . علت خودسوزی سحر خدایاری بیماری روانی بود.
دختر آبی زنده است
برای این مدعا، این کاربران عکسی را که بهصورت تزئینی در رسانهها استفادهشده بود را به چالش کشیدند و ویدیویی از «آیسان احتشامی» منتشر کردند که میگفت من زندهام. اگرچه این عکس در اغلب وبسایتها و کانالهای تلگرامی با این توضیح که عکس تزیینی است منتشر شد ولی این کاربران با به چالش کشیدن این عکس و مصاحبه با صاحب عکس، کل خبر را تکذیب کردند.
دختری که خودسوزی کرده محاکمه نشده و حکمی برایش صادر نشده است
گروه دیگری از این کاربران ادعا کردند که دختری که خودسوزی کرده محاکمه نشده و حکمی برایش صادر نشده است. اما طبق توییت علی مطهری، نماینده مجلس شورای اسلامی، میتوان بر این نکته اشاره کرد که با وجود اینکه برای سحرخدایاری حکمی صادر نشده بود، فردی در شعبه دادگاه به سحر خدایاری گفته حکم او شش ماه زندان قطعی و اثباتشده است.
سحر خدایاری به علت ورود به ورزشگاه بازداشت نشده بود
خواهر و پدر سحر خدایاری در مصاحبه با خبرگزاریهای داخل کشور اعلام کردند که او به علت علاقهاش به فوتبال برای تماشای بازی تیم محبوبش به استادیوم رفته و بازداشتشده بود.
علت خودسوزی سحرخدایاری بیماری روانی بود
این دسته از کاربران بر مصاحبه خواهر و پدر سحر تأکید و مطرح کردند که سحر خدایاری دارای بیماری روانی بوده و بهاینعلت خود را سوزانده است. مطابق نظر روانشناسان، مندرج در روزنامه شهروند، سوزاندن خود با خودکشی متفاوت است. خودسوزی یک کنش اعتراضی است.
دکتر امیرحسین جلالی ندوشن، روانشناس، در مطلبی در شهروند آنلاین نوشت:
«متأسفانه میدانیم که ایران در زمره پنج کشوری است که بالاترین آمار خودسوزی در جهان را دارد و یک نکته بسیار تعجببرانگیز این است که در مهمترین پژوهش انجامشده توسط احمدی در غرب ایران در بیش از ۹۰درصد موارد، اختلال جدی روانپزشکی در این افراد وجود ندارد و صرفاً مشکل خانوادگی و درنهایت یک اختلال انطباقی گزارششده است.»
علی فیروزآبادی، روانپزشک، نیز میگوید: «برخي محققين رابطه ميان خودکشي و خودسوزي را انکار ميکنند. از ديد ميکل بيگز، يکي از پژوهشگراني که به شکل سازمانيافته در اين مورد کار کرده است، خودسوزي رفتاري عامدانه، آگاهانه و دردناک براي نشاندادن اعتراض فردی است.» او همچنین اضافه میکند: «در بسياري مطالعات، اقدامکنندگان، سابقه خودکشي قبلی يا مشکل روانپزشکی نداشتهاند. نقطه مشترک بسياری از اين موارد وجود نيروی پرخاشگرايانه عظيمی بود که به هر دليل قادر به بروز در دنيای خارج نشده و به سوی خود شخص برگشته بود. درد و رنجی که چنين رفتاری براي فرد ايجاد ميکند، در حقيقت بازتاب خشم، سرخوردگی، حس انتقام و نااميدی است که در دنيای ذهنی فرد بايستی متوجه عوامل بيرونی ميشده اما انرژی انباشته حاصل از عدم امکان تخليه در دنيای خارج به سوی فرد برمیگردد. در کشور خود ما بررسیها حاکی از شيوع خودسوزی در برخی مناطق بوده که زمينههای خانوادگی، اجتماعی و فرهنگی بدون شک در آن دخالت داشته و مداخله مناسب را طلب میکنند.»
فروغ ادريسی، روانشناس بالینی، نیز میافزاید: «ممنوعیتها و سختگیریها در محیط خانواده میتواند تولید خشم کند، بنابراین اگر فردی در چنین خانوادهای باشد، درونش پر از خشم و کینه میشود. همین فرد در جامعه نیز با همین سختگیریها و ممنوعیتها مواجه میشود، بنابراین خشم او بیشتر و بیشتر شده و درنهایت بهصورت یک فاجعه بروز میکند. قطعاً عوامل زیادی در این اقدام نقش داشتهاند؛ مشکلات خانوادگی، روحی و اجتماعی. اما بهطورقطع نمیتوان گفت که این دختر حتماً به خاطر بیماری روانیاش دست به چنین اقدامی زده است.»
لازم به ذکر است که تا لحظه تنظیم این گزارش هیچ مدرکی دال بر بیمار بودن سحر ارائه نشده است. ضمن آنکه انتخاب محل خودسوزی (مقابل دادگاه) بر اعتراضی بودن عمل نیز صحه میگذارد.
آنالیز رفتار کاربران در شبکههای مجازی:
بخشی از کاربران علاوه بر استفاده از #دروغ_دختر_آبی، بهطور همزمان از هشتگهای دیگری نیز استفاده میکردند، مثل #محاکمه_خبرآنلاین، #محاکمه_سلحشوری_مطهری، #بازیگر_هتاک و #سلبریتی_بیسواد.
اولین کاربری که در توییتر از هشتگ دروغ_دختر_آبی استفاده کرد، «میلاد میرکمالی» است که در تاریخ ۱۹ شهریور ۱۳۹۸، این هشتگ را در فضای توییتر منتشر میکند. این کاربر همراه با این هشتگ از ویدیویی با برچسب دانانیوز، dana_news، استفاده میکند. در لحظه تنظیم این گزارش، این توییت ۹۹ بار ریتوییت شده است که تعداد حدود ۳۰ اکانت که دارای رفتار بات[1] گونه هستند در بین این کاربران قابل شناسایی است. این اکانتها بهصورت خودکار و مکرر سعی بر تکثیر و انتشار مطالبی بهمنظور تأثیرگذاری بر مخاطب در فضای مجازی دارند. لازم به ذکر است که امروزه بعضی از دولتها با استفاده از این ابزار سعی در انتشار پروپاگاندای خود همراه با تحت تأثیر قرار دادن احساسات مخاطبان بهمنظور گمراه کردن و تحریف واقعیت دارند.
«میلاد میرکمالی» خود را در صفحه توییترش، خبرنگار و “سیستان و بلوچستانی ام” معرفی میکند. این اکانت ۱۱بار از #دروغ_دختر_آبی و ۴بار از #سحر_خدایاری استفاده کرده است. هشتگهای اخیر استفادهشده توسط این اکانت عبارتاند از: #حب_الحسین_یجمعنا و #غدیری_ام.
« 🇮🇷 دابل وحید» کاربر دومی است که به فاصله تقریباً ۷ دقیقه #دروغ_دختر_آبی را منتشر میکند.
این کاربر و «میلاد میرکمالی» همدیگر را در توییتر دنبال میکنند. هشتگهای اخیر استفادهشده توسط این کاربر عبارتاند از: #حب_الحسین_یجمعنا، #رهروان_عاشورایی، #بازهم_سپاه، #من_انقلابی_ام و #سپاه_پاسداران_انقلاب_اسلام.
پس از این کاربران، کاربرانی با ویژگیهای مشترک از قبیل:
۱. عکسهای هدر و پروفایل مذهبی
۲. استفاده از تصاویر علی خامنهای، قاسم سلیمانی و ابراهیم رئیسی در توییتها و یا در تصاویر هدر
۳. نوشتن «آتش به اختیارم»، «فدایی رهبر» و «افسر جنگ نرم» در قسمت درباره من (bio)
۴. استفاده از یک آیه و متن عربی در عکس هدر
۵. هشتگهای مشترک قبلی از جمله #حب_الحسین_یجمعنا و #من_انقلابی_ام
شروع به بازنشر و انتشار این هشتگ در فضای توییتر کردند. در ادامه، «سید مهرداد سیدمهدی»، خبرنگار صداوسیما در روز ۲۰ شهریور ۱۳۹۸، ۱۱ سپتامبر ۲۰۱۹، در توییتر نوشت: «48 ساعت است که هرچه دروغ خواستند گفتند. برای برخی داخلی ها واقعا متاسفم. نمی دانم چگونه اسم خود را مدیر نظام جمهوری اسلامی می گذارند و آتش بیار معرکه بیگانگان می شوند. امشب در #بیست_و_سی همه چیز را درباره #دروغ_دختر_آبی خواهید دید. تشت رسوایی دروغ پردازان خواهد افتاد.»
همان شب، صداوسیما در برنامه بیست و سی برنامهای منتشر کرد که در آن ادعا شد «به هر دلیلی دختری فوت میشود و حق جامعه است که بداند چرا این دختر خودسوزی کرده است. دختری که نه حبس شده و نه در ورزشگاه بوده اما خوراک خوبی برای سوءاستفاده سیاسی رسانههای بیگانه و برخی سیاسیون داخلی شده.» در این برنامه با پدر سحر مصاحبه انجام میگیرد و او ادعا میکند که «این ازنظر روحی و روانی یک مقدار مشکل داشت و مادرش قاچاقی بهش دارو میداد. یک مشکل خلاصه اینطوری داشت زود عصبانی میشد.» فایل این برنامه در کانالهای تلگرامی سیمانیوز، فارس، تسنیم و بسیاری کانالهای دیگر و همچنین در اکانتهای اینستاگرامی و توییتری بلافاصله و نیز در روزهای بعد منتشر شد.
اینستاگرام
اولین کاربری که در اینستاگرام از #دروغ_دختر_آبی استفاده کرد کاربری بود با نام Hananeh_1234.
عکس مشخصی از این کاربر در صفحه اشارهشده وجود ندارد اما پستهایی در مدح و ستایش رهبر جمهوری اسلامی ایران و سپاه پاسداران انقلاب اسلامی را در صفحه این کاربر بهوفور میتوان یافت. این هشتگ نیز در فضای اینستاگرام با عناوین مختلفی ازجمله «ماجرای دختر آبی»، «اظهارات عجیب پدر سحر» و «پشت پرده خودکشی دختر آبی» همراه با #شفافیت_آرای_نمایندگان و #سلبریتی، توسط کاربرانی با ویژگیهای مشترک مانند فضای توییتر منتشر شد. همچنین، کاربرانی با هدف جذب مخاطب این هشتگ را با مطالب غیرمرتبط در فضای اینستاگرام منتشر کردهاند. در کنار این کاربران، تعدادی ازاکانتها نیز مانند فضای توییتر وجود داشتند که رفتار باتگونه داشتهاند. این اکانتها هیچگونه فالور و دنبالکنندهای نداشته و اکثر پستهای آنها در ارتباط با این هشتگ بوده است.
نتیجه:
همانطور که ادعاهای مرتبط با این هشتگ در بالا بررسی و رد شد، پس از بررسی اکانتها در اینستاگرام و توییتر به مشخصات مشترکی رسیدیم که این هشتگ بهصورت هماهنگشده توسط طیف خاصی از کاربران در فضای مجازی به اشتراک گذاشتهشده است. تعدادی از مشخصات کاربران به شرح زیر است:
– استفاده از تصاویر علی خامنهای، قاسم سلیمانی و ابراهیم رئیسی در پستها و یا بهعنوان عکس هدر
– نوشتن «آتش به اختیارم»، «فدایی رهبر»، «افسر جنگ نرم» و یا یک آیه و متن عربی در مورد امام زمان در قسمت درباره من (bio)
– اکانتهایی که از تاریخ ۲۴ شهریور ۱۳۹۸، ۱۵ سپتامبر ۲۰۱۹، دراینستاگرام ساختهشدهاند و رفتار باتگونه دارند
– اکانتهایی که در استفاده از دیگر هشتگها نیز مشترک بودهاند که ازجمله میتوان به #حب_الحسین_یجمعنا، #من_انقلابی_ام و #اربعین اشاره کرد
بدانیم:
با افزایش تحریف واقعیت و خبرهای جعلی در فضای مجازی، لازم است تا خود را در مقابله با این رویداد مجهز کنیم. همانطور که توضیح دادیم این هشتگ خبر تحریفشدهای بود که توسط عدهای از کاربران در فضای مجازی همرسانی شد. اینگونه کمپینهای تحریف واقعیت، احساسات کاربران را نشانه میگیرند و با هدف گمراه کردن کاربران، واقعیت را تحریف میکنند.
در مورد این هشتگ، میتوانیم بهمحض مشاهده از خود بپرسیم: «منبع خبر کجاست؟» و «آیا این خبر صحیح است؟»
این پرسشها باعث بررسی دقیقتر موضوع و افزایش مهارت تفکر انتقادی خواهد شد. همچنین تشویقمان میکند که اخبار خود را از منابع معتبر پیگیری کرده و حتی منابع معتبر مختلف را برای سنجش میزان صحت یک خبر بررسی کنیم.
ما میتوانیم با مراجعه به خبرگزاریهای معتبر داخلی و خارجی، صحت این ادعا را بررسی کنیم. حتی بعضی از خبرگزاریهای داخلی با وجود محدودیت در خبررسانی، مطالب مفیدی در رابطه با این ادعا منتشر کردهاند.
[1] حساب کاربری است که برای ارسال و تکثیرخودکار پیام بهصورت مکرر طراحیشده است.