تاکتیکهای جمهوری اسلامی در تحریف واقعیت انهدام هواپیمای اوکراینی
شلیک پدافند هوایی سپاه پاسداران به پرواز شماره ۷۵۲ هواپیمایی بینالمللی اوکراین، از مواردی بود که انتشار حجم گستردهای از اطلاعات نادرست و گمراهکننده را به همراه داشت.
از زمان سقوط هواپیما در بامداد ۱۸ دی ۱۳۹۸ (۸ ژانویه ۲۰۲۰) تا ۲۱ دیماه -که جمهوری اسلامی علت این واقعه را شلیک موشکهای سپاه اعلام کرد- بسیاری از مقامات نظامی و دولتی، به همراه شبکهای از فعالان شبکههای اجتماعی، بهویژه توییتر، ضمن رد هر گونه امکان قصور جمهوری اسلامی در این مورد، دست به گمانهزنیهایی درباره دستداشتن عوامل خارجی در این واقعه زدند.
این هواپیما دقایقی پس از ساعت شش بامداد و اندکی پس از برخاستن از فرودگاه بینالمللی «امام خمینی» هدف دو موشک قرار گرفت. در نهایت هواپیما در نزدیکی شاهدشهر، استان تهران، سقوط کرد و تمامی ۱۷۶ سرنشین آن جان باختند.
به دنبال این اتفاق، همان روز ویدیویی در شبکههای مجازی منتشر شد که به نظر میرسید لحظه سقوط هواپیما را ثبت کرده است.
پس از آن گمانهزنیها درباره حمله موشکی به این هواپیما شدت گرفت. وبسایت «بلینگکت»، که در حوزه روزنامهنگاری تحقیقی و راستیآزمایی فعالیت میکند، یک روز بعد در ۱۹ دیماه با همکاری روزنامه «نیویورکتایمز»، این ویدیو را بررسی و اعلام کرد که به احتمال زیاد این هواپیما هدف شلیک دو موشک قرار گرفته است.
همزمان کانادا، بریتانیا و آمریکا اعلام کردند که به باور آنها نیز این هواپیما هدف نیروهای نظامی ایران قرار گرفته است.
تاکتیک انکار
۱. تاکید بر نقص فنی و رد احتمال شلیک به هواپیما
به دنبال بالاگرفتن گمانهزنیها راجع به شلیک به هواپیمای اوکراین، محمد اسلامی، وزیر راه و شهرسازی ۱۸ دیماه تاکید کرد: «شایعاتی مبنی بر تروریستیبودن، انفجار یا تیراندازی به هواپیما به عنوان علت بروز سانحه و سقوط هواپیمای ۷۵۲ اوکراینی درست نیست و نقص فنی دلیل این حادثه بوده است.»
محمد اسلامی تاکید داشت که اگر «انفجار یا تیراندازی به هواپیما» رخ میداد، «هواپیما باید در آسمان منفجر میشد.» و افزود که «نقص فنی هواپیما موجب شد هواپیما دچار آتشسوزی شود و پس از قطع سیستمهای مخابراتی و کنترلی سقوط کند». او در اثبات اظهاراتش نیز اعلام کرد که: «شاهدان عینی نیز این موضوع را دیده و تایید میکنند»، هر چند از این شاهدان عینی نامی نبرد.
خبرگزاری دولتی جمهوری اسلامی، ایرنا، نیز همان روز در گزارشی خاطرنشان کرد که سفارت اوکراین در تهران «با رد هرگونه احتمال حمله تروریستی و موشکی»، گفته است که سقوط این هواپیمای به دلیل «ازکارافتادن موتور» بوده است. به گزارش ایندیپندنت، این بیانیه ساعت ۱۰ صبح به وقت ایران از وبسایت سفارت اوکراین در تهران حذف شد. خبرگزاری رویترز نیز اعلام کرد که این سفارتخانه بیانیه پیشین خود را تغییر داده، بخش «ازکارافتادن موتور» را از بیانیهاش حذف کرده و تاکید کرد هر اظهار نظری که پیش از این در خصوص این سقوط از سوی سفارت اوکراین منتشر شده، «رسمی نیست». با این حال بیانیه جدید سفارت اوکراین در رسانههای داخل ایران منتشر نشد.
خبرگزاری ایرنا در گزارشهای بعدی خود همچنان بر سقوط هواپیما به دلیل نقص فنی تاکید میکرد و سعی داشت تاکید را بر مشکلات ساختاری این هواپیما که از نوع بوئینگ ۸۰۰-۷۳۷ بود، بگذارد.
توییت نماینده تهران در مجلس شورای اسلامی
تاکید ایران بر نقص فنی هواپیما در حالی مطرح شد که مقامات اوکراین تاکید داشتند که هواپیما عمر چندانی نداشت و بهتازگی معاینه فنی شده بود. یکی از مقامات اوکراین در ویدیویی، که ۱۹ دیماه در ایندیپندنت منتشر شده است، میگوید: «هواپیما سال ۲۰۱۶ تولید شده بود، و هواپیمایی [اوکراین] مستقیما آن را از کارخانه (بوئینگ) خریده بود. آخرین معاینه فنی هواپیما ۶ ژانویه (۱۶ دی) انجام شده بود و هواپیما هیچ مشکلی نداشت و شرایط خوبی داشت.»
پنجشنبه، ۱۹ دیماه حسن رضاییفر، رئیس کمیسیون بررسی سانحه سازمان هواپیمایی کشور گفت: «از آنجایی که خلبان پرواز هواپیمای اوکراینی در تلاش برای بازگشت به فرودگاه بوده طرح موضوع حمله راکتی، موشکی و یا پدافند کشور به این هواپیمای منتفی است.»
بخشی از توییت یک شهروند دیجیتال به نام «آدم» که بعدها حذف شد
همان شب علی عابدزاده، رییس سازمان هواپیمایی کشور در یک برنامه تلویزیونی تاکید کرد: «امکان انفجار این هواپیما بر اثر شلیک موشک از لحاظ فنی وجود ندارد…. در زمان سقوط بوئینگ، ۹ فروند هواپیما در آن اطراف در حال پرواز داشتیم…مگر میشود پدافند هوایی به هواپیمایی شلیک کند که ۸ هزار پا ارتفاع دارد؟»
عابدزاده تا ۲۰ دیماه -یعنی یک روز پیش از آنکه سپاه مسئولیت حمله موشکی به هواپیما را بر عهده بگیرد- همچنان تاکید داشت که موشکی به هواپیما اصابت نکرده: «با اطمینان میگوییم که به این هواپیما موشکی اصابت نکرده است.»
۲. توسل به «کارشناسان» و «دانشگاهیان»
در سه روزی که جمهوری اسلامی اتهام حمله موشکی به پرواز اوکراین را به شدت رد میکرد، رسانههای ایران مقالات مختلفی به نقل از «کارشناسان» در رد این اتهام منتشر کردند.
هوشنگ شهبازی، خلبان و کارشناس حملونقل هوایی در گفتوگویی با خبرگزاری تسنیم، وابسته به سپاه پاسداران، تاکید داشت: «بنده ۳۵ سال سابقه پرواز دارم، چنانچه به این هواپیما موشک میزدند، همان بالا در آسمان پخش میشد و قطعات آن در زمین کیلومترها از همدیگر فاصله داشتند.»
در عین حال ۲۰ دیماه بیانیهای منتسب به «جمعی از متخصصان اتحادیه صنایع هوایی و فضایی ایران و دانشآموختگان مهندسی هوافضای دانشگاه صنعتی شریف» در رسانهها منتشر شد که با ذکر ۱۰ دلیل اصابت موشک را منتفی و نقص این نوع هواپیمای بوئینگ را دلیل سقوط میدانست.
دانشگاه شریف یک روز بعد رسما اعلام کرد که این اطلاعیه «هیچ گونه وابستگی به دانشکده مهندسی هوافضای دانشگاه صنعتی شریف ندارد».
معاون سابق سازمان هواپیمایی کشوری هم در گفتوگو با تسنیم احتمال برخورد موشک به هواپیمای اوکراینی را «صفر درصد» دانسته بود.
علاوه بر این، مقالههای دیگری به نقل از کارشناسان نظامی و پدافند هوایی در این زمینه منتشر شد.
تاکتیک تهدید؛ هشدار درباره «جنگ روانی»
به دنبال شدتگرفتن گمانهزنیها در خصوص حمله موشکی به هواپیمای اوکراینی، شماری از مسئولان جمهوری اسلامی نیز از در هشدار درآمدند.
۱۹ دیماه حسامالدین آشنا، مشاور رئیس جمهور ایران، در توییتی به رسانههای فارسیزبان هشدار داد که «از مشارکت در جنگ روانی مربوط به هواپیمای اوکراینی و همکاری با ایرانستیزان خودداری کنند».
حمید بعیدینژاد، سفیر ایران در بریتانیا نیز درباره «قضاوت شتابزده» در خصوص سانحه هواپیمای اوکراین هشدار داد.
علی ربیعی، سخنگوی دولت این اظهارات را «عملیات روانی آمریکا» خواند.
توییت حذفشده مصطفی کواکبیان، نماینده تهران در مجلس
عباس موسوی، سخنگوی وزارت امور خارجه، این اظهارات را «فضاسازی مشکوکی» دانست که توسط «منابع غربی» ایجاد شده است.
در این میان پای متهمکردن آمریکا نیز به میان کشیده شد. ۱۹ دیماه خبرگزاری تسنیم به نقل از «برخی منابع غربی» نوشت که «استفاده از کارت سقوط» این هواپیما «یکی از مصوبات جلسات کاخ سفید بوده و فضاسازی بر اساس آن به «سیا» و «پنتاگون» واگذار شده و مدیران رسانههای بزرگ غربی درباره آن توجیه شدهاند». این نقل قول در هیچ رسانه انگلیسیزبان معتبری منتشر نشده و معلوم نیست استناد تسنیم به کدام «منابع غربی» است.
در این میان رسانهها از جمله کیهان این «دروغپراکنی» را به حملات موشکی ۱۸ دیماه ایران به پایگاههای نظامی آمریکا در عراق مرتبط دانست و آن را «دستاویزی» برای فرار از آن «تحقیر» دانست. این نگرش و تاکید بر «ضعف نظامی» آمریکا از سوی برخی شهروندان دیجیتال توییتر نیز مطرح شد؛ هر چند برخی از آنها بعدها توییتهای خود را حذف کردند.
تاکتیک توجیه و تقلیل ماجرا؛ اذعان سپاه به شلیک موشک در شرایط «جنگی» و تاکید بر «خطای انسانی»
در نهایت ۲۱ دیماه و پس از سه روز انکار، ستاد کل نیروهای مسلح شلیک دو موشک به هواپیمای اوکراین را «خطای انسانی» اعلام و تاکید کرد که در پی «تهدیدهای» آمریکا نیروهای مسلح ایران در «بالاترین سطح آماده باش» قرار داشت.
امیرعلی حاجیزاده، فرمانده نیروی هوافضای سپاه پاسداران نیز ۲۱ دیماه نیز این موضوع را تایید کرد.
۲۲ دیماه حسین سلامی فرمانده کل سپاه در جلسه غیرعلنی مجلس شلیک پدافند هوایی سپاه به هواپیما را تایید کرد.
پس از این اظهارات سخنگوی دولت از بیانیه ستاد کل نیروهای مسلح تقدیر کرد و حسن روحانی نیز تاکید کرد که «نیروهای مسلح خود را تضعیف نکنیم».
تاکتیک فشار؛ آزار و اذیت و تخریب خانوادههای قربانیان هواپیمای اوکراین
به دنبال شلیک سپاه به هواپیمای اوکراین، به مرور شماری از خانوادههای قربانیان از آزار و اذیتشان از سوی نهادهای امنیتی در این مدت خبر دادند.
جواد سلیمانی، همسر الناز نبیی -از مسافران پرواز اوکراین- دوم بهمنماه در صفحه اینستاگرام از شرایط امنیتی و حکومتی در برگزاری مراسم یادبود قربانیان هواپیمای سرنگونشده نوشت. او توضیح داد: «همان روز ترحیم هم بهم پیام دادند که دهنت رو ببند و این اولین و آخرین اخطار هست، صبح روز بعد از مراسم ترحیم در میانه راه که تنهایی داشتم میرفتم سر خاک از الناز خداحافظی کنم، از اداره اطلاعات زنجان من رو احضار کردند به خاطر توهین به نمایندههای خامنهای و پستهای اینستاگرامی، از آنجا که زیر بار تعهددادن نمیرفتم، بدون اینکه بتونم به درستی خداحافظی کنم، سریع به تهران رفتم. در تهران هم با منزل پدری من تماس گرفته شده بود. در تهران به محلی غیر از منزل آشنایان خود رفته بودم و از آنجایی که اهل سکوت نبودم و نیستم مجبور شدم سریعا از کشور خارج بشم تا صدای مظلومیت قربانیان این فاجعه رو به بقیه برسونم.»
لیلا لطیفی، مادر امیرحسین سعیدینیا که از دیگر قربانیان این حادثه بود در ویدیویی که از سوی مسیح علینژاد منتشر شده است، میگوید: «به شدت تحت کنترل بودند. او میگوید مدام او را به اداره اطلاعات فرا میخواندند.»
فاطمه لطیفی، خاله امیرحسین سعیدینیا نیز در ویدیویی که از سوی مسیح علینژاد منتشر شده میگوید: «به خاطر فیلمبرداری و عکسبرداری از مراسم عزاداری و مصاحبه با شبکههای خارج از ایران دوبار به وزارت اطلاعات فراخوانده و تهدید شده است. او میگوید موقع بازداشت دوم «بدترین اتفاقها» برایش افتاده و مورد «آزار و اذیتهای خیلی بد» و «جنسی» قرار گرفته است.»
در این میان حامد اسماعیلیون همسر و پدر دو تن از قربانیان این هواپیما نیز از فشارهایی که برای تحویل گرفتن اجساد در ایران متحمل شده، نوشته است.
حامد اسماعیلیون از جمله افرادی است که از سوی شهروندان دیجیتال در توییتر هدف تخریب نیز قرار گرفته است. از جمله او را از افراد نزدیک به سازمان مجاهدین خلق معرفی کردهاند و در این راستا عکسی جعلی از او را هم منتشر کردند.
تاکتیک توجیه
۱. چرا پروازها متوقف نشدند؟
امیرعلی حاجیزاده، فرمانده نیروی هوافضای سپاه پاسداران ۲۱ دیماه گفت که از ۱۷ دیماه شبکه یکپارچه پدافند بالاترین شرایط آمادهباش را به سامانهها ابلاغ کرد و در مراحل مختلف چندین بار به این سامانهها اعلام شده بود که موشکهای کروزی به سمت کشور شلیک شده است.
به گفته حاجیزاده در چنین شرایطی اپراتوری که موشک را شلیک کرده نیز گفته است که چندین بار درخواست شده بود تا فضای کشور از پروازها متوقف بشود ولی این کار انجام نمیشود.
وی در بخشی دیگر از سخنانش در خصوص توقف پروازها نیز میگوید: «از دید من موقعی که شرایط جنگی میشود باید توسط مسئولین ذیربط این اتفاق میافتاد ولی به هر ترتیب نیفتاد». وی ادامه میدهد که تصمیم در این مورد را باید «نیروهای مسلح» میگرفتند.
علی عبداللهی، معاون هماهنگکننده ستاد کل نیروهای مسلح ۲۴ دیماه در توضیح دلیل لغونکردن پروازهای مسافربری گفت: «در آن زمان سامانههای دفاع هوایی ما در آمادهباش صددرصد بودند ولی این بهمفهوم درگیری نیست.»
او افزود: «وقتی مرکز راداری ما اعلام وضعیت قرمز میکرد در چنین حالتی پروازهای عادی قطع میشود چون در آن زمان سیستمهای دفاع هوایی آتشبهاختیار هستند اما در این موضوع سیستمهای ما آتش محدود بودند و باید برای شلیک دستور میگرفتند، لذا ما باید حمله را کاملا تشخیص دهیم تا اعلام پرواز ممنوع کنیم.»
۲. چرا موشک دوم شلیک شد؟
همچنین در خصوص شلیک موشک دوم به گفته حاجیزاده اپراتور، هواپیمای اوکراین را کروز تشخیص میدهد. او میگوید در این شرایط اپراتور میبایست تماس میگرفت و تاییدیه میگرفت و «خبط» کرده است. به گفته حاجیزاده ظاهرا سیستم ارتباطی اپراتور «با اختلال همراه بوده» و نمیتوانسته تماس بگیرد و «۱۰ ثانیه فرصت داشته تصمیم بگیرد» و در این شرایط تصمیم به شلیک میگیرد.
چیزی که حاجیزاده توضیح نمیدهد این است که چرا این اپراتور موشک دوم را ۲۵ ثانیه بعد از اصابت موشک اول شلیک کرده است.
در این خصوص خبرگزاری فارس، وابسته به سپاه پاسداران، ۲۱ دیماه در گزارشی نوشت: «به دلیل ابعاد کوچک موشک سامانه تور-ام۱، این سامانه به صورت ازپیشتعیینشده برای هر هدفی دست کم ۲ تیر موشک را شلیک میکند.»
این در حالی است که ۹ تیرماه غلامعباس ترکی، دادستان نظامی استان تهران تاکید میکند که اپراتور میبایست برای شلیک هر دو موشک مجوز دریافت میکرده است: «۲۶ ثانیه فاصله شلیکهای اول و دوم بوده، ولی متاسفانه در این فاصله زمانی هم، کاربر برای شلیک دوم از شبکه کسب مجوز نمیکند.»
هنوز به طور دقیق مشخص نیست که چرا موشک دوم به سمت هواپیما شلیک شده و هیچ مقام مسئولی در این خصوص شفافسازی نکرده است.
۳. دلیل تاخیر سهروزه سپاه در بهعهدهگرفتن مسئولیت حمله موشکی به هواپیما
امیرعلی حاجیزاده ۲۵ دیماه در خصوص تاخیر در اعلام علت سقوط هواپیما گفت: «اگر ما این خبر را رسانهای میکردیم، اولین اتفاقی که میافتاد، سیستم پدافندی ما، بچهها شوکه میشدند، قابل پذیرش برایشان نبود…به خاطر همین، به خاطر امنیت کشور مجبور بودیم مطرح نکنیم…اگر مطرح میکردیم، سیستم پدافندی ما فشل میشد، بچهها به همه چیز دیگر شک میکردند.»
خبرگزاری فارس نیز ۲۳ دیماه در ویدیویی در خصوص دلیل «۴۸ ساعت تاخیر» در اعلام علت این واقعه توضیحاتی داد.
در این ویدیو کارشناس نظامی خبرگزاری فارس توضیح میدهد که «۴۸ ساعت» طول میکشد تا ستاد کل نیروهای مسلح علت اصلی این واقعه را دریابد چرا که در این مدت در حال بررسی تمامی سناریوهای ممکن بوده است.
چیزی که این کارشناس توضیح نمیدهد، این است که چرا به محض مشخصشدن این موضوع، علت این واقعه به صورت عمومی اعلام نشده و ۲۴ ساعت بعد، یعنی ۷۲ ساعت پس از سقوط هواپیما علت این واقعه به اطلاع عموم رسیده است.
نکته دیگری که از سوی نهادها و کارشناسان نظامی توضیح داده نمیشود این است که به چه دلیل در این ۴۸ ساعت از نهادهای دیگر، از جمله نهادهای دولتی و رسانهای درخواست نشده تا امکان حمله موشکی را با قاطعیت و بهصورت گسترده رد نکنند.
و در نهایت اینکه اگر در آن ۴۸ ساعت علت واقعه در دست بررسی بود، چرا نهادهای ذیربط در تماس با سازمان هواپیمایی کشور انجام عملیات نظامی رد میکنند؟ سازمان هواپیمایی کشور ۲۱ دیماه در اطلاعیهای میگوید: «مسئول بررسی سانحه در اولین فرصت هماهنگی لازم با مراجع ذیربط را انجام داده و تاییدیه عدم انجام هرگونه عملیات نظامی را در مرکز کشور دریافت نموده است.»
تاکتیک مقصرشناختن دیگران؛ «مقصر آمریکا است»
از همان ابتدا نهادهای نظامی جمهوری اسلامی و برخی کاربران شبکههای اجتماعی تاکید داشتند که به نحوی آمریکا مسئول این واقعه است.
توییت شهروند دیجیتال به نام «هاتف قاضیزاده»
حساب این شهروند دیجیتال در حال حاضر از سوی توییتر به حال تعلیق درآمده است.
امیرعلی حاجیزاده ۲۱ دیماه تاکید داشت که آمریکا گفته بود ۵۱ نقطه ایران را هدف قرار میدهد و به همین دلیل شبکه پدافند در حالت آمادهباش کامل بود.
حسن روحانی، رئیس جمهور ایران ۲۴ دیماه گفت: «در این ایام ریشه همه غمها به آمریکا برمیگردد. آمریکا بود که جو را ملتهب و شرایط را غیرعادی کرد. آمریکا بود که تهدید کرد و عزیزان ما را از ما گرفت.»
حسن کامران دستجردی، عضو کمیسیون امور داخلی و شوراهای مجلس ۳۰ دیماه با بیان اینکه آمریکا مقصر و مسئول سقوط هواپیمای اوکراینی است، گفت: «فضای جنگی باعث بروز این حادثه شد.»
۲۵ دیماه حسن قشقاوی، سفیر جمهوری اسلامی ایران در اسپانیا نیز در همین راستا گفت: «اگر فضای جنگی پس از ترور شهید سپهبد سلیمانی نبود، هرگز هواپیمای اوکراینی سقوط نمیکرد.»
استاندار کرمانشاه و رئیس نهاد نمایندگی رهبری در دانشگاهها از جمله دیگر افرادی بودند که آمریکا را در این زمینه مقصر شناختند.
تاکتیک تاخیر
۱. کشمکش بر سر تحویل جعبه سیاه
مدیرکل بررسی سوانح سازمان هواپیمایی کشوری ۲۲ دیماه اعلام کرد که مقصد نخست برای خواندن جعبه سیاه این هواپیما، اوکراین است و ایران در حال ارزیابی شرایط، امکانات و تجهیزات این کشور است. حسن رضاییفر آن زمان تاکید کرده بود که اگر این جعبه سیاه در اوکراین قابل بازخوانی نباشد، آن را به فرانسه میفرستند.
حسن رضاییفر ۱۲ بهمنماه نظر خود را راجع به جعبه سیاه تغییر داد و گفت: «براساس استانداردهای بینالمللی هیچ کشوری نمیتواند بررسی این سانحه را از اختیار ایران خارج کند». او آن زمان از کشورهای خارجی نظیر کانادا، آمریکا و فرانسه خواست تا در زمینه بازخوانی جعبه سیاه به ایران کمک کنند و ادامه داد که «اگر تجهیزات لازم» برای خوانش جعبه سیاه را ندهند ایران تصمیم میگیرد که چکار باید بکند.
پس از آن محمد جواد ظریف، وزیر امور خارجه ایران، در گفتوگویی با شبکه ان.بی.سی که ۲۵ بهمنماه منتشر شد، گفت که ایران قادر به بارگذاری اطلاعات جعبههای سیاه هواپیمای اوکراینی نیست و به کمک کشورهای خارجی درگیر ماجرا احتیاج دارد. وی تاکید کرد که تهران پیش از خوانش جعبه سیاه، آن را به دولتهای خارجی تحویل نخواهد داد.
۱۰ فروردین ماه، محمد اسلامی، وزیر راه و شهرسازی گفت که کرونا باعث تاخیر در بازخوانی جعبه سیاه شده است.
محسن بهاروند، معاون حقوقی و امور بینالملل وزارت امور خارجه، ۱۷ خردادماه گفت ایران آماده است جعبه سیاه را تحویل دهد و ادامه داد که «فکر نمیکنیم جعبه سیاه حاوی اطلاعاتی باشد که کمک شایانی به تحقیقات به عمل آمده ما بکند و بعید میدانیم اطلاعات مهمی در آن باشد.» چرا که همه تحقیقاتمان به پایان رسیده و میدانیم که چه اتفاقی افتاده است».
در نهایت ۸ تیرماه محسن بهاروند اعلام کرد که جعبه سیاه همراه تیم هواپیمایی ایران به فرانسه ارسال میشود و خوانش اطلاعات با هدایت و نظارت ایران انجام خواهد شد.
جعبه سیاه ۲۷ تیرماه به فرانسه منتقل شد و خوانش اطلاعات از ۳۰ تیر آغاز شد. ۲ مردادماه اعلام شد که بررسی جعبه سیاه به پایان رسیده است.
وزیر خارجه کانادا ۱۰ مرداد از جمهوری اسلامی خواست تا تمام دادههای جعبه سیاه را منتشر کند.
در نهایت ۲ شهریور، هفت ماه و نیم (۲۲۸ روز) پس از شلیک به هواپیما، سازمان هواپیمایی کشور جزئیات بررسی جعبه سیاه را در یک گزارش دو و نیم صفحهای اعلام کرد.
طبق این گزارش مکالمات کادر پرواز فقط تا «۱۹ ثانیه» پس از انفجار ضبط شده است و پس از آن سیستم «ضبط اطلاعات پرواز» و «ضبط صدای کابین خلبان» از کار افتاده است. تورج دهقان زنگنه در همین روز تاکید کرد که با توجه به قطع این سیستمها ۱۹ ثانیه پس از انفجار اول، اطلاعاتی راجع به موشک دوم که ۲۵ ثانیه بعد به هواپیما برخورد کرده، در دست نیست. در این گزارش همچنین توضیحی راجع به جزئیات اظهارات کادر پرواز در آن ۱۹ ثانیه داده نشده است.
۲. اقدامات قضایی ناتمام و اطلاعرسانی نیمهکاره
در خصوص تبعات این شلیک موشکی، در حالی که مقامات قضایی بارها از مجازات افراد مقصر سخن به میان آوردهاند، اقدام چندانی صورت نگرفته است.
۲۴ دیماه اعلام شد که فیلمبردار لحظه اصابت موشک به هواپیما برای «بررسی و مشخصشدن علل و عوامل دخیل در این حادثه» از سوی قرارگاه ثارالله دستگیر شده است. در این خبر اعلام شده بود که «نتایج بررسیهای صورتگرفته متعاقبا در اختیار ملت شریف ایران قرار میگیرد»؛ اقدامی که تا کنون صورت نگرفته است و در خصوص سرنوشت این فرد بازداشتشده نیز اطلاعاتی منتشر نشده است.
معاون قوه قضاییه ۲۴ دیماه از دستگیری «چند نفر» در این زمینه خبر داد که نتیجه این دستگیری هیچ گاه اعلام نشد.
از سوی دیگر حاجیزاده در اظهارات ۲۱ دیماه خود خاطرنشان کرد که با اپراتوری که موشک را شلیک کرده مصاحبهای صورت گرفته که «در همین برنامهای که قرار است اطلاعرسانی بشود، انشاءالله پخش خواهد شد». این مصاحبه هرگز پخش نشد.
اکنون که شهریور ۹۹ است، بیش از هشت ماه از شلیک سپاه به هواپیمای اوکراین میگذرد. هنوز اطلاعاتی درباره مجازات احتمالی خاطیان این ماجرا منتشر نشده است. مقامات نظامی و قضایی حتی نام اپراتور و دیگر افراد مسئول در این واقعه را اعلام نکردهاند. همچنین هیچ خبری مبنی بر برکناری یا استعفای هیچ یک از مقامات نظامی مسئول منتشر نشده است.