تحریک احساسات ملیگرایانه با واژه «ضد ایرانی» در رسانههای جمهوری اسلامی
کارشناسان راستیآزمایی «ما شهروندان دیجیتال» استفاده از عبارت «ضد ایرانی» را مغالطه رسانههای حامی جمهوری دانسته و ترفندی برای «تحریک احساسات مخاطب» میدانند. این رسانهها بهصورت هماهنگ بارها از این ترفند برای فریب افکار عمومی استفاده کردهاند. عبارت «ضد ایرانی» در این رسانهها معمولا زمانی استفاده میشود که اقدامات جمهوری اسلامی در جهان و نزد دولتها مورد انتقاد وسیع قرار گرفته و موقعیت آن متزلزل شده باشد.
سوارشدن بر موج احساسات ملیگرایانه ایرانیان برای جلب حمایت گروه بیشتری از مردم، یکی از ترفندهای رایج جمهوری اسلامی در مواجهه با چالشهایش بوده است. سیاستهایی که در سالهای پس از انقلاب ۱۳۵۷ زندگی بسیاری از مردم را دگرگون و آنها را با شرایط دشواری در زندگی شخصی و اجتماعی مواجه کرده است.
یکم آذر ۱۳۹۹ در یکی از تازهترین اقدامات از این دست وبسایت «رجانیوز»، یکی از رسانههای حامی جمهوری اسلامی، در مطلبی نوشت: «وقاحت اروپایی؛ جدیدترین بیانیه ضد ایرانی انگلیس، فرانسه و آلمان: ما تحریمها را رفع کردهایم اما ایران نقض عهد کرده است!» موضوعی که در سایر رسانههای حامی جمهوری اسلامی و کانالهای تلگرام منتسب به آنها نیز بازنشر شد.
کارشناسان کمپن «ما شهروندان دیجیتال» با توجه به استفاده از واژه «ضد ایرانی» و مغالطه رسانههای حامی جمهوری اسلامی برای سوءاستفاده مرسوم خود از این عبارت به بررسی این موضوع پرداختهاند.
کاهش اعتبار و محبوبیت
تلاش برای بزرگنمایی اعتبار و اقتدار جمهوری اسلامی در جهان و همچنین میزان محبوبیتش در میان طرفداران و حامیان خود، همواره پاشنه آشیل این حکومت بوده است. انتقاد هواداران جمهوری اسلامی به این مسئله برای نظام نگرانکننده و از اهمیت بالایی برخوردار است.
برای بررسی این مسئله بد نیست به واکنش حامیان جمهوری اسلامی به کشتهشدن قاسم سلیمانی در عراق و واکنش جمهوری اسلامی تحت شعار «انتقام سخت» و موج هیجانی که برای انتقامگیری از مرگ او در میان آنها در شبکههای اجتماعی ایجاد شد، توجه کنیم. موضوعی که علیرغم حمله موشکی جمهوری اسلامی به پادگان «عینالأسد» در عراق خلاف این ادعا حتی برای آنها هم اثبات شد.
این در حالی است که رهبر جمهوری اسلامی برای تهییج هواداران خود در جمع مردم قم با آنکه اعلام کرد: «شهادت قاسم سلیمانی، زندهبودن انقلاب ایران را به رخ دنیا کشید.» اما در پس جملات بعدیاش مشخص شد که این بمباران برای بستهشدن صدای انتقادها بوده. او گفت: «بالاخره یک حادثه مهمی اتفاق افتاده است؛ بحث انتقام و مانند این حرفها، بحث دیگری است؛ حالا یک سیلی دیشب به اینها زده شد.»
حامیان جمهوری اسلامی در مدتزمان پس از ترور محسن فخریزاده، بارها با استفاده از عبارت «انتقام واقعی سخت» لب به انتقاد گشودهاند. بهعنوان نمونه یکی از شهروندان دیجیتال با نوشتن رشتهتوییتی به این موضوع اشاره کرد و نوشت: «گفتیم که نمیشود اسم انتقام سخت گذاشت روی حملهای که هفت ساعت قبلش به دشمن گرا دادهای و تخیله شده است.»
جمهوری اسلامی همواره با سوءاستفاده از گفتمان ملیگرایانه به نفع خودش بهره برده ولی منفعتی به مفهوم ملت و ملیگرایی نرسانده است. این بهرهبرداری را هم علیرغم وجود انتقادات فراوان، بهعنوان «دستاوردهای جمهوری اسلامی» یا «دستاوردهای انقلاب اسلامی» معرفی کرده است.
اما در نقطه مقابل با نیروهای ملیگرا با عناوین اتهامی چون «اقدام علیه امنیت ملی» برخورد کرده است. ملیگرایی یا ناسیونالیسم (به فرانسوی: Nationalisme) به معنای اولویتبخشیدن به منافع ملی و نوعی آگاهی جمعی است، پررنگکننده «حس وفاداری»، «شور و دلبستگی افراد به نژاد، زبان، سنتها و عادتها»، «ارزشهای اجتماعی، اخلاقی و فرهنگ» محسوب میشود.
کانال تلگرام «سپاه سایبری پاسداران» در مطلبی با تیتر «اظهارات ضد ایرانی ملکسلمان در نشست هیئت دولت» به نقل از ملکسلمان، پادشاه عربستانسعودی، مینویسد: «تهران در دخالت در امور منطقه و حمایت از تروریسم دست دارد.»
این کانال حمایت مردم ایران از سیاستهای جمهوری اسلامی را پیشفرض قرار داده است؛ پیشفرضی که البته آمار و ارقام واقعی برای اثبات آن ارائه نمیشود. این موضوع وقتی به کارنامه عملکرد نظام جمهوری اسلامی در طول ۴۰ سال گذشته و آخرین اعتراضاتی که در سال ۱۳۹۸ رخ داد توجه کنیم، که به روشنی بیانگر تفاوت موضع مردم یا حکومت است، بیشتر مشخص میشود. آبانماه ۱۳۹۸ تازهترین دور از اعتراضها به نظام جمهوری اسلامی در دو دهه اخیر محسوب میشود. اعتراضاتی که در سابقهاش اعتراض عمومی در سالهای ۷۸، ۸۸، ۹۶، ۹۷ و صدها اعتراض صنفی و مدنی دیگر را به همراه دارد.
جمهوری اسلامی و دخالت نظامی در منطقه
جمهوری اسلامی با اعزام نیروهای سپاه قدس یا تجهیز گروههای شبهه نظامی در کشورهای منطقه، در امور داخلی این کشورها دخالت میکند اما وقتی شهروندانش به این سیاستها اعتراض می کنند، با استدلال «اگر در (…) نجنگیم، باید در خیابانهای تهران بجنگیم»، این رفتار را توجیه میکند. استدلالی که مصداق مغالطه «علت جعلی» است.
حضور نیروهای سپاه قدس در لبنان بهعنوان خط مقدم جبهه جنگ با اسراییل یا حضور آنها و شبه نظامیان فاطمیون و زینبیون تحت امر سپاه قدس در سوریه برای حمایت از بشار اسد از جمله این مداخلات نظامی است.
در کشور عراق هم حمایت از شبه نظامیان شیعه حشدالشعبی و کتائب اهل حق، یا حمایت از حوثیها در یمن یا گروه شبه نظامیان الشباب در نیجریه هم از جمله مصادیق مداخله جمهوری اسلامی در سایر کشورها محسوب میشود. این در حالی است که جمهوری اسلامی حضور نظامی کشورهایی که با آنها تضاد منافع دارد در خلیج فارس و کشورهای همجوار را بهعنوان تهدید منافع و دخالت بیگانگان در این منطقه معرفی میکند.
در یک گزارش میدانی که سه سال قبل از وقوع اعتراضات دیماه ۹۶، مرداد ۹۷ و آبان ۹۸ توسط یک رسانه حامی جمهوری اسلامی انجام شده، جمهوری اسلامی میانگین معدل ۱۳ از شهروندان ایرانی دریافت کرد. ولی در آن سو، «محمدرضا نقدی»، معاون فرهنگی سپاه پاسداران، در یک جلسه داخلی گفته است: «برخی دوست ندارند واقعیتها و دستاوردهای انقلاب اسلامی بیان شود و میگویند دنیا پیشرفت کرده است و به طبع ایران نیز پیشرفت کرده است. اما زمانی که پیشرفتها مقایسه میشود، درمییابیم که این حرف غلطی است زیرا در مسابقهای که دنیا در این چهل سال برای پیشرفت داشته، جمهوری اسلامی، جایگاه ایران را در بین سایر کشورها ارتقاء داده است.»
رفتار دوگانه با نهادهای بینالمللی
از دیگر موارد استفاده رسانههای جمهوری اسلامی از واژه ضد ایرانی هنگام تضعیف اعتبار سازمانهای بینالمللی است. گفتمان غالب جمهوری اسلامی ایران در برخورد با قطعنامههای حقوق بشری سازمان ملل متحد، «سیاسی» خواندن آن قطعنامهها بوده است.
بهعنوان نمونه نماینده ویژه ایران در سازمان ملل در جلسه ۲۸ آبان ۱۳۹۹ (دقیقه ۲:۱۹:۳۸ این ویدیو) کمیته سوم مجمع عمومی سازمان ملل متحد که جمهوری اسلامی ایران در آن به دلیل نقض حقوق بشر محکوم شد، این اقدام را «ضد ایرانی» و سیاسی خوانده بود.
ضد ایرانی خواندن محکومیت جمهوری اسلامی در حالی توسط نماینده آن اعلام میشود که سازمان ملل متحد تا این لحظه گزارشهای متعدد نقض حقوق بشر توسط جمهوری اسلامی ایران در رابطه با اعدام، شکنجه، اذیت و آزار خانواده قربانیان سقوط پرواز اوکراین و تبعیض علیه زنان و اقلیتها را منتشر کرده است.
اولین بار نیست که سوءاستفاده جمهوری اسلامی و حامیانش از این عبارات ملیگرایانه رخ میدهد. کمپین «ما شهروندان دیجیتال» در گزارشهای دیگری باز هم به آنها خواهد پرداخت.